Amina Berkane Abakhou is sociaal verbinder, groepscoach en initiatiefnemer van Samen Kanaleneiland: een digitaal wijknetwerk met honderden leden en 35 subgroepen, waarin bewoners, professionals en organisaties elkaar dagelijks weten te vinden. Wat begon als een klein initiatief tijdens de eerste lockdown groeide uit tot een duurzaam model van zorgzame gemeenschap. In dit gesprek spreekt Amina over verantwoordelijkheid, waardigheid en de kracht van mensen in hun eigen positie zetten, zonder hen uit handen te nemen wat van hen is.
Amina vertelt haar levensverhaal alsof ze het voor de eerste keer hardop uitspreekt, maar met de helderheid van iemand die er al honderden keren over heeft nagedacht. Ze kwam in 1990 naar Nederland, als zeventienjarige bruid uit Marokko, dochter van een migrantenvader. “Ik liet alles achter wat van mij was. Mijn ouders, mijn zusje, mijn broer, mijn veilige haven. En ik kwam in een heel vreemd land. Ik had het koud, ik was eenzaam.”
Na de geboorte van haar derde kind begon ze vrijwilligerswerk te doen in het buurthuis van de Rivierenwijk. Arabische lessen geven aan vrouwen. Meehelpen waar het kon. Daarna ging ze werken in de zorg, helemaal onderaan. “Eerst schoonmaakwerk. Dat zeg ik altijd met trots. Ook om mensen hoop te geven die denken dat je nooit verder kunt komen.” Van niveau I werkte ze zich op tot een hbo-managementstudie aan de Hogeschool Utrecht, die ze in 2010 afrondde. Ze werd leidinggevende in de zorg, deed bestuurswerk bij meerdere organisaties en was medeoprichter van Attifa. In 2018 werd ze benoemd tot Vrijwilliger van het Jaar in Utrecht.
“Doe iets goeds om het gevoel te krijgen dat je ertoe doet”
Van eenzaamheid naar betekenis
Als je Amina vraagt wat haar dreef om naast haar gezin zoveel voor anderen te doen, antwoordt ze eerlijk. “Ik denk dat ik eerst mezelf ging redden. Ik was op zoek naar zingeving, naar mijn leven betekenis geven. We kunnen zeggen dat de drive is om de ander te helpen. Maar diep in ons is het altijd ook een persoonlijk motief. En als dat samenvalt met het algemeen belang, dan is het heel mooi.”
Die zoektocht naar betekenis is inmiddels haar levenswerk geworden. Amina studeert theologie en ontdekte via een onderzoek naar leiderschapsstijlen wat ze altijd al wist: haar stijl is dienen. “Ik leef om te dienen. Dat is wie ik ben. En als ik dat niet mag doen, dan vertrek ik.” Het is ook het advies dat ze meegeeft aan mensen die ze coacht: “Zorg ervoor dat je van betekenis bent. Ga iets nuttigs doen. Al is het maar een keer per week boodschappen halen voor de buurman. Doe iets goeds om het gevoel te krijgen dat je ertoe doet.”
Een online wijk
Die dienende houding leidde in maart 2020, op de eerste zondag van de coronalockdown, tot het moment waarvoor Amina in heel Utrecht bekend zou worden. Terwijl alle deuren sloten, opende zij er een. Ze maakte een WhatsApp-groep aan en voegde zeventien mensen toe met wie ze goed samenwerkte: het buurtteam, de zorg, DOCK, de politie, de moskee, de kerk, het onderwijs en anderen partners in de wijk. De dag erna waren het er al achtig leden.
Vandaag telt het netwerk Samen Kanaleneiland meer dan 3.500 leden en 35 subgroepen. Ambtenaren, professionals, organisaties en wijkbewoners. Er worden bankstellen weggegeven, pannen geruild, voedselpakketten gedeeld, katten opgevangen en hondjes uitgelaten. “Stel je voor dat dit een locatie was. Dit is eigenlijk het zogenaamde zorgzame wijken. We doen het met elkaar. Alleen online. En af en toe ontmoeten we elkaar.”
De burgemeester noemde het initiatief bij de jaarreceptie als succesverhaal. In 2023 ontving Amina een Koninklijke onderscheiding als Lid in de Orde van Oranje-Nassau. Landelijk krijgt ze vragen over hoe het kan dat het netwerk na vijf jaar nog steeds draait. Het antwoord zit volgens haar in de stijl. “Wij doen het oprecht samen. Iedereen is welkom. Respect is onze gedragscode.” Ze is harmonieus en verbindend, en als er ruis ontstaat weet ze dat te handelen. Toen iemand een politieke flyer deelde en een ander daar bezwaar tegen maakte, was haar reactie helder: je mag alles delen, zolang er respect is. Achteraf bedankte de bezwaarmaker haar privé.
Wat Amina wel wil, is erkenning voor het initiatief zelf. Niet financieel, maar formeel. “Het moet een naam krijgen. Een erkende interventie worden voor samenleven in de wijk. Kijk wat wij doen voor elkaar.”
De kracht van verlies
Tussen alle maatschappelijke inzet door trof Amina het diepste verdriet dat een ouder kan meemaken: het overlijden van haar dochter. Ze schrijft erover, inmiddels zestien of zeventien keer. Wat begon als een persoonlijk bericht aan haar omgeving, groeide uit tot een vast ritueel.
“Ik was in shock door hoe mensen met mij gingen meeleven. Van de wijk, van de straat tot de burgemeester. Het delen van verdriet, van rouw, dat verlicht. En dat probeer ik terug te geven in elke blog die ik schrijf.”
Ze geeft tegenwoordig workshops over troost en noemt het overlijden van haar dochter een verrijking. Ze weet dat mensen daar vreemd van opkijken. “Hoe kan het verliezen van een kind jou verrijken? Nou, dit vind ik de rijkdom van haar verlies. Het is een eer voor haar, wat het met me doet.”
Laat de verantwoordelijkheid waar die hoort
Als het gesprek op schoollunches komt, wordt Amina stevig. Op de school van haar dochter Kenza heeft ze er gesprekken over gevoerd met de directeur. Ze was het er niet mee eens dat het lunchen door derden werd overgenomen. Niet uit onwil, maar uit principe.
“Het raakt mijn eer. Ik kan voor mijn kind zorgen. Mijn man en ik zijn allebei kind van een migrant. We hebben het op eigen kracht gedaan. En het feit dat het nu van mij wordt overgenomen, dat heeft mij letterlijk pijn gedaan. We maken mensen hierdoor in mijn ogen lui. Ik ben fan van mensen in hun kracht zetten.”
Haar pleidooi is helder. De voorkeur van Amina gaat in eerste instantie uit naar het financieel zelfstandig maken van gezinnen. “Huisarts, school en werk-en-inkomen: die drie partijen weten precies op welke gezinnen je moet richten.”
Natuurlijk zijn er ook andere mogelijkheden die passen. Ze zou in ieder geval altijd de ouders mee laten betalen. En als ouders het niet kunnen, dan kun je altijd oplossingen bedenken. Dit gebeurt nu al op veel onderdelen met de U-Pas. “Ik zou het echt niet gratis doen. De ouders moeten het gevoel behouden dat zij verantwoordelijk zijn. Het eten verzorgen, is eigenlijk een basisplicht van ouders.”
Het is een stevig standpunt, en Amina weet dat. “Als we dat niet doen, dan zijn we over twintig jaar nog steeds lunchpakketjes aan het verdelen. En misschien zeggen we over tien jaar: we hebben ontdekt dat ze ook geen warm eten kregen thuis. Zullen we ook voor ze koken? Zullen we ze naar bed brengen?”
Een goede oplossing ziet ze in een meer collectieve aanpak: samen met ouders en buurtbewoners de lunches voorbereiden. Niet georganiseerd door een externe partij, maar echt vanuit de ouders en de buurt zelf. Op het gebied van bewegen ziet Amina nog meer mogelijkheden die passen bij de buurt.
Van Leefstijlmaatjes naar Beweegmoeders
Als lifestyle coach ontwikkelde ze samen met haar collega (docente tijdens haar opleiding) een cursus voor vrouwen uit de wijk: het Leefstijlmaatje. Inmiddels zijn er meer dan twintig vrouwen opgeleid die op een laagdrempelige manier werken aan een gezonde leefstijl, op scholen, in buurthuizen, met vriendinnen en families. De cursus is eigenaar van Stichting Basmah Academy.
“Waarom moet elke lifestyle-coachingsopleiding op hbo-plusniveau zijn? Ik ken heel veel moeders die heel actief zijn in de wijk. Misschien zijn ze beter dan ik, maar ze hebben niet mijn kansen gehad.”
Ze neemt de vrouwen mee naar professionele bijeenkomsten en leert ze zich te positioneren tussen de professionals. “Het zijn powervrouwen. Maar ze durven nog niet tussen de professionals te staan. Dus ik deel elke week mijn afspraken en sleep ze letterlijk overal mee naartoe. Ik leer ze hun eigen waarde kennen.”
Het concept van het leefstijlmaatje inspireert haar tijdens het gesprek tot een nieuw idee: de Beweegmoeder. Vrouwen uit de wijk die worden opgeleid om op basisscholen beweegactiviteiten te begeleiden. “Hoe komt het dat het wel gelukt is om lunchmoeders te realiseren, maar geen beweegmoeders? Eten is toch niet belangrijker dan bewegen?”
Het idee sluit aan bij een concreet probleem: professionele beweegcoaches zijn duur en schaars. Beweegmoeders uit de wijk zouden een betaalbaar en duurzaam alternatief of aanvulling kunnen zijn. “Hoe mooi zou het zijn als basisscholen drie kwartier langer open zijn voor bewegen, onder begeleiding van beweegmoeders? En dan ben je ook bezig met zingeving. Het is betekenisvol voor de kinderen, maar ook voor de vrouwen zelf.”
Verantwoordelijkheid en barmhartigheid
Het onderwerp van Amina’s masterscriptie theologie vat haar hele levenshouding samen: de balans tussen verantwoordelijkheid en barmhartigheid. “Hoe zorg ik ervoor dat mensen verantwoordelijkheid dragen voor hun eigen problemen, en we tegelijkertijd warmhartig blijven? Dat is de spanning van ons werk.”
Het is die spanning die haar werk zo waardevol maakt. Ze betuttelt niet, ze gelooft heilig dat iedereen iets kan. “In mijn ogen is dit gelijkwaardig omgaan met mensen. Ik begin met: je kunt het, alleen je weet misschien niet hoe.”
Het is een boodschap die niet alleen voor het lunchvraagstuk geldt, maar voor de hele manier waarop we als samenleving omgaan met kwetsbare wijken. Niet overnemen, maar versterken. Niet zorgen vóór mensen, maar ervoor zorgen dat mensen zelf kunnen zorgen. En misschien is dat wel de kern van wat Hapkracht nastreeft: krachten bundelen, zodat elk kind en elke ouder de eigen kracht voor honderd procent kan inzetten.
___
Lees ook:
→ De ring uit, de wijk in – interview met Houda Loukili (beleidsadviseur inclusie & diversiteit SportUtrecht)
