Hapkracht

De school als oefenplek voor het leven

Harm — Mon, 13 Jul 2026 09:12:54 +0000

De naam zegt het al. Al Amana betekent in het Arabisch ‘het toevertrouwde’: iets wat iemand jou in vertrouwen geeft. “Zo kijken wij naar de kinderen,” zegt Anass Chaoui, directeur van islamitische basisschool Al Amana in Overvecht. “Ouders vertrouwen ons hun kind toe. Dat is geen kwestie van inleveren en zeggen: los het maar op. Het blijft hún kind. We doen het samen.” In een paar jaar groeide Al Amana uit tot een volle, bruisende school met hoge ambities. De gezonde lunch en het bewegen spelen daarin een grotere rol dan je op het eerste gezicht zou denken.

De enige islamitische school in de wijk

Al Amana is een jonge school, maar groeit hard. Op dit moment zitten er ongeveer200 kinderen op school, verdeeld over achtgroepen tot en met groep 6. Komend schooljaar komen er drie groepen bij, en gefaseerd groeit de school door naar zestien klassen. Daarmee biedt Al Amana straks plek aan zo’n 400 kinderen in Overvecht. “We zijn een startende basisschool die meteen hoge ambities heeft, en die ook waarmaakt,” zegt Anass. Een nieuw gebouw is in zicht, want de huidige plek loopt vol. “Over twee jaar zitten we hier krap. We zijn heel goed in contact met de gemeente over een nieuwe locatie.”

De aantrekkingskracht reikt ver buiten Overvecht. Naast kinderen uit de eigen wijk komen er ook leerlingen uit Maartensdijk, Maarssen, Zuilen, Leidsche Rijn en zelfs uit Hilversum en Culemborg. “Die ouders kiezen heel bewust voor wat wij aan islamitisch onderwijs bieden,” vertelt Anass. Zelf is hij geboren in 1993 en zeven jaar docent Nederlands geweest in het voortgezet onderwijs. Die achtergrond klinkt door in alles wat hij over de school vertelt.

“Ieder kind voelt zich hier gezien”

Het onderscheidende zit volgens Anass niet in de ambitie zelf. “Elke school streeft naar goed onderwijs. Maar voor ons is het echt cruciaal dat ieder kind zich gezien voelt,” zegt hij. “We behandelen ieder kind in de basis als gelijke en willen voor elk individu zorgen. Op alle vlakken: mentaal, lichamelijk en als het gaat om identiteitsvorming.”

Juist dat laatste maakt volgens hem het verschil. “Kinderen kunnen vanuit hun eigen identiteit groeien en leren, vanuit een begrepen ik. Dat merken we echt in de praktijk. Ouders vertellen ons keer op keer dat hun kind zich hier thuis voelt.” Tegelijk wil de school de kinderen klaarstomen voor de samenleving. “Een trotse ‘ik’ is veel sterker dan een ‘ik’ waar je je voor schaamt. Met behoud van hun eigen religieuze identiteit leren we kinderen hoe ze positief kunnen bijdragen aan deze maatschappij. Ze zijn gewoon Nederlandse burgers. Respect, goed met elkaar omgaan, in gesprek blijven als er iets is: dat zijn de belangrijkste waarden, en die zijn voor ons vanuit onze identiteit al vanzelfsprekend.”

“Een trotse ‘ik’ is veel sterker dan een ‘ik’ waar je je voor schaamt”

Van hagelslag naar veggie spread

Vorig jaar startte Al Amana met de gezonde lunch, met steun van de gemeentelijke subsidie. Het effect zag Anass meteen. “Veel kinderen aten thuis nauwelijks gevarieerd. Het was bijna altijd een boterham met chocoladepasta of hagelslag. Nu kiezen ze hele andere dingen. Een veggie spread, gezonde varianten van beleg. En je merkt dat ze er veel meer plezier in hebben om te eten.”

De aanpak verschilt per leeftijd. De groepen 1 tot en met 3 krijgen voorgesmeerde boterhammen, vanaf groep 4 is er een buffet. “Elke week is er een menu en kunnen kinderen kiezen uit verschillende soorten beleg. We zien gewoon dat ze er energieker van worden.” Daar bovenop verzorgt de school het fruitmoment. “In principe hoeven de kinderen bij ons niets meer van huis mee te nemen. Dat horen we ook terug van ouders, die vinden dat fijn. Niet iedereen heeft het even breed.”

Een oefenplek voor het leven

Voor Anass is de lunch veel meer dan eten. “Wij zien onszelf als een oefenplek, een kleine maatschappij. Kinderen kunnen hier alle vaardigheden oefenen die ze later nodig hebben.” Aan het buffet pakken kinderen zelf hun dienblad, kiezen wat ze willen, ruimen netjes op en gooien geen eten weg. “Dat stukje verantwoordelijkheid krijgen ze er gewoon bij.”

Een mooi voorbeeld is de appelstroop. “Negentig procent van de kinderen had het nog nooit gegeten. Na twee weken wilden ze alleen nog maar appelstroop,” vertelt Anass. “Kinderen vroegen er thuis om.’’ Inmiddels staat de appelstroop alweer van het menu af. De aanbieder haalde het eruit omdat het niet gezond genoeg is en hierdoor niet past in de Schijf van Vijf. De zoektocht naar een nieuwe smaakmaker is dus weer geopend. Met datzelfde idee organiseert de school uitstapjes, zoals een high tea voor groep 4 in een restaurant, gekoppeld aan opdrachten over hoe je je daar gedraagt. “Sommige kinderen komen nergens. Dan zien ze zo’n plek gewoon nooit. Wij willen ze die ervaring wel meegeven.”

We hebben elkaar nodig

Educatief partnerschap is bij Al Amana geen bijzaak, maar de basis. De term staat voor een gelijkwaardige samenwerking tussen school, ouders en leerling, waarbij alle drie eigenaar zijn van het leertraject. “Het staat overal in ons schoolplan en onze schoolgids. Zonder educatief partnerschap kunnen we niet samenwerken,” zegt Anass. Tegelijk durft hij grenzen te stellen. “We betrekken ouders heel veel, maar we durven ook nee te zeggen. Wij nemen als school de lead. We stemmen graag goed af, maar het moet voor ons werkbaar blijven.”

Dat partnerschap gaat vaak verder dan voeding alleen. Als oud-docent Nederlands zet Anass zwaar in op technisch lezen. “ Ouders oefenen thuis mee, en de school houdt vinger aan de pols. “We kunnen zelfs zien hoe laat er thuis geoefend is. Als een kind van zes om elf uur ’s avonds nog zit te lezen, dan spreken we ouders daarop aan. We hebben elkaar gewoon nodig.”

De rust om die keuzes te maken haalt hij uit een vaste overtuiging. “Een islamitische geleerde zei ooit: mensen tevredenstellen is een doel dat je nooit zult bereiken. Dat klopt, en die lat wordt ook steeds hoger. Wij geloven als moslim dat we Allah tevreden willen stellen. Daar zit voor ons de stabiliteit. Als ik Allah tevreden wil stellen, dan moet ik de rechten van mensen nakomen. Doe ik dat niet, dan doe ik hen onrecht aan. Die overtuiging geeft mij een stabiele basis, ook in mijn werk naar ouders toe.”

Slim en eerlijk organiseren

De boodschappenkaart van het Rode Kruis sloeg hij bewust af. “Dan moeten ouders zelf gegevens invullen en een beroep doen. Sommige kinderen vallen dan net buiten de boot. Wij willen niemand buitensluiten, dus we vragen het voor de hele school aan.” Wat de school aanvraagt, wordt ook volledig besteed.

Kritisch is hij op de manier waarop de markt eromheen werkt. “Je ziet allerlei partijen opkomen. Er zit gewoon een verdienmodel in.” Toen hij een specificatie opvroeg, schrok hij. “Van lunchbedrag gaat een aanzienlijk deel naar personeel. Terwijl ik hier moeders heb rondlopen die precies hetzelfde doen, voor een vrijwilligersvergoeding.”

Ook de inzet van pleinsport kan slimmer. Zijn pleidooi: regel het collectief. “Laat dit bijvoorbeeld door de brede school regelen, kies een paar partners en spreek een eerlijk tarief af.”

De kracht zit in de wijk

De oplossing voor de gezonde lunch zoekt Anass dicht bij huis: zoveel mogelijk vanuit de wijk en met vrijwilligers. Het idee om ouders zelf voor hun kinderen te laten koken, spreekt hem aan, want dat maakt de lunch betaalbaarder én beter. Ook voor de inkoop ziet hij winst. “Koop lokaal in, bij groothandels in de buurt. Dan wordt de wijk er zelf ook beter van.” De basis daarvoor is er al: de ouderparticipatie is hoog. “Gisteren liepen hier vijftig vrijwilligers rond voor een ander evenement.”

Het grootste knelpunt is de ruimte. “De meeste scholen in Nederland hebben geen geschikte keuken. Het mooiste is om het op school te koken, maar dan heb je wel een goede, hygiënische ruimte nodig.” Lukt dat niet, dan ziet hij kansen in een centrale plek in de wijk, bijvoorbeeld een wijkcentrum. “Dat heeft nog een voordeel: je brengt ouders van verschillende scholen en culturen met elkaar in contact.” Niet voor niets onderzoekt Al Amana zelf de stap naar familieschool. “We zien gewoon: zonder die ouders krijg je het niet voor elkaar. Je hebt elkaar nodig.”

Naar een stabiele school

Gevraagd naar zijn diepste ambitie houdt Anass het bewust nuchter. “Ik wil een stabiele school. Stabiel in kwaliteit, in huisvesting en in wat we de kinderen kunnen bieden.” Ook droomt hij van een integraal kindcentrum, waarin zorg zoals logopedie, voorschoolse educatie en het basisonderwijs het liefst in één pand samenkomen, met een doorlopende lijn tot en met het voortgezet onderwijs dat vanuit dezelfde koepel naar Overvecht komt. “Onze ambitie is eigenlijk onderwijs van nul tot achttien.”

Wat al die plannen verbindt, is de overtuiging waarmee het gesprek begon. “Wij hebben als school een enorme taak en verantwoordelijkheid. Een kind dat aan ons is toevertrouwd, dat geef je het beste mee dat je kunt. De lunch, het bewegen, de aandacht: het hoort er allemaal bij.”

Niet alleen de Messi’s, maar élk kind in beweging

Harm — Sun, 05 Jul 2026 18:29:04 +0000

Maandenlang stonden de Utrechtse sportvelden op woensdagmiddag vol. Half juni viel het laatste fluitsignaal van het Utrechtse schoolvoetbal, waar bijna 6.500 kinderen aan meededen. Een groot evenement, en voor Patrick van der Zalm van SportUtrecht toch maar het topje van de ijsberg. Want bewegen draait voor hem om veel meer dan één toernooi of één club. Hij houdt zich het hele jaar bezig met één opgave: kinderen in de wijk aan het bewegen krijgen, en houden. En dat lukt alleen als je oog hebt voor de hele omgeving van een kind: de school, het plein en de wijk. Als projectleider schoolvoetbal, buurtsportcoach én procesbegeleider van het Utrechts Beweegprogramma doet Patrick dat vanuit drie rollen tegelijk. “Geen week en geen dag is voor mij hetzelfde.”

Het mooiste mogen kinderen zelf kiezen

De cijfers zijn indrukwekkend: 100 scholen, 623 teams, 27 toernooien door de hele stad, een paar meer dan het jaar ervoor. Toch zit het bijzondere voor Patrick niet in de aantallen, maar in iets kleiners. Op het schoolplein of op een andere plek in de wijk komen kinderen vaak niet uit zichzelf. “Die worden er vaak naartoe gestuurd, door hun professional of door hun ouders. Maar schoolvoetbal mogen ze echt zelf opgeven. Dat vinden ze allemaal leuk om te doen.” En dat zie je terug op de dag zelf: alleen maar kinderen die er plezier in hebben.

Hapkracht was dit jaar voor het eerst supporter van het Schoolvoetbaltoernooi. Elke speler kreeg een kaartje met de tekst ‘Goed gespeeld’, om te geven aan een teamgenoot die de mooiste pass speelde of altijd vrolijk bleef. Het idee bleef niet onopgemerkt: een voetbalvereniging gaf aan de complimentenkaartjes ook bij de eigen jeugd te willen gebruiken. Het winnende fairplay-team kreeg er een Hapkracht-voetbal bij, om door te spelen op het schoolplein.

Fairplay loopt als een rode draad door de schoolvoetbaltoernooien in Utrecht. Scholen krijgen vooraf een bingokaart met een fairplay-opdracht en de folder van code 030, de gedragscode die SportUtrecht een jaar eerder lanceerde en die inmiddels bij alle voetbalclubs in de stad aan de muur hangt. Het stedelijk toernooi om de finales bestaat nog, maar werd kleiner. Het zwaartepunt ligt in de wijk, waar het vooral om plezier draait.

Toch ligt zijn grootste voldoening niet in de omvang van het evenement. “Heel veel mensen krijgen energie van een schoolvoetbal met bijna 6.500 kinderen. Maar ik krijg uiteindelijk nog meer energie als ik misschien zes kinderen laat bewegen die door alle drempels en negatieve ervaringen de sportclub niet weten te vinden.” Niet het grote evenement, maar die paar kinderen in de wijk, daar gaat het hem om.

“Als een kind in de pauze van stilstaan naar bewegen gaat, win je zo een half uur per dag”

De schakel tussen onderwijs en sport

Naast het schoolvoetbal is Patrick buurtsportcoach, “de schakel tussen onderwijs en sport”. Hij werkt in Leidsche Rijn en Vleuten-De Meern, qua inwoners bijna een halve stad op zich en nog altijd groeiend. Met vier buurtsportcoaches, de jeugdwerkers van DOCK en de jongerenwerkers van Jongerenwerk Utrecht (JOU) werken zij nauw samen met onderwijspartners om de jeugd te bereiken, én te ondersteunen bij het ontdekken en ontwikkelen van hun talenten.

Als buurtsportcoach bedient hij scholen, gekozen op basis van de jaarlijkse schoolweging: scholen waar relatief weinig kinderen sporten. Het werk begint met luisteren. Een nulmeting brengt in kaart hoe kinderen naar school komen, of ze al sporten en wat ze zouden willen. Op basis daarvan maakt hij samen met de school een plan: een inloopuur voor ouders met vragen over clubs of subsidies, of tussen- en naschools aanbod zoals streetsports en een sportmix, waar kinderen vrijblijvend kennismaken met steeds andere sporten. Het doel is steeds hetzelfde: kinderen naar een vaste plek in de wijk brengen.

“Wij zijn niet het eindstation,” zegt hij. Daarbij kijkt hij verder dan de grote, makkelijk vindbare clubs. Juist de kleine aanbieders zoeken leden en zijn lastiger te vinden, van een lokale vechtsport tot frisbeeclub, die hij regelmatig een clinic laat geven. Een sportclubadviseur houdt bij welke sportclubs (verenigingen en anders georganiseerde sportaanbieders) plek hebben en welke een wachtlijst, zodat hij gericht kan doorverwijzen.

En lukt die stap niet, dan vallen kinderen niet buiten de boot. “Dan kunnen ze gewoon bij ons blijven meekomen.” Sommige kinderen blijven van groep 5 tot en met 8 meedraaien, drie of vier jaar lang, terwijl Patrick samen met de ouders aan de drempels werkt. “Wij hopen in een jaar of twee, drie, vier wel te bereiken dat we die drempels kunnen wegnemen.”

De winst zit op het schoolplein

Met het Utrechts Beweegprogramma helpt SportUtrecht scholen om meer beweging in de schooldag te krijgen, met als doel dat ieder kind minimaal een uur per dag beweegt. De pauze is daarbij de grootste kans. “Als een kind in dat drie kwartier buiten van stilstaan naar bewegen gaat, win je zo een half uur per dag.”

Patrick komt er als procesbegeleider, niet als sportcoach. En dat is een wezenlijk verschil. “Je begint altijd met heel veel energie. Maar uiteindelijk ben ik een procesbegeleider. Ik ga het team opleiden en begeleiden, en zij moeten het zelf uitvoeren.” Binnen een jaar moet het zonder hem doorlopen, en dat valt of staat met draagvlak. “Op het moment dat er te weinig draagvlak voor is, merk je dat zodra ik een stap terugneem, het bewegen ook minder wordt.” Daarom start hij met een beweegteam, niet alleen de vakdocent maar ook een leerkracht uit de onder-, midden- en bovenbouw. Een nulmeting en een eindmeting laten zien hoe het team ervoor staat, en na een jaar komt hij terug om te checken of het beklijft.

Op het plein ziet hij vaak hetzelfde. “Vaak wordt er alleen maar gekeken naar de Messi’s en Ronaldo’s, de druktemakers bij het voetbal. Terwijl er ook heel veel kinderen zijn die niet per se tegen elkaar willen sporten, maar wel graag willen bewegen, in hun eentje touwtjespringen of op stelten lopen. Alleen wordt daar weinig naar omgekeken.” Dat is geen onwil. Bij tientallen kinderen tegelijk op het plein lopen er maar een handvol leerkrachten rond, op het drukste moment van de dag.

Daarom kiest hij liever voor kleine partijtjes dan voor tien tegen tien. “Vijf tegen vijf, en snel doordraaien. Meer beweegmomenten, meer balcontacten, meer succesbelevingen. In plaats van tien tegen tien en dan maar één keer de bal aanraken.” Ieder kind een eigen plekje op het plein. Het levert rust op, minder conflicten en kinderen die daarna beter geconcentreerd in de les zitten. En hij doet het mét de school, niet ervoor, zodat het blijft draaien als hij weg is.

Samen met Hapkracht

Zo komt de cirkel met Hapkracht rond. Met het schoolvoetbal brengt Patrick duizenden kinderen in beweging, met het Beweegprogramma bereikt hij élk kind op het plein, en als buurtsportcoach helpt hij juist wie de drempel het hoogst vindt. Precies waar Hapkracht voor gaat: dagelijks bewegen en gezond eten voor kinderen voor wie dat niet vanzelfsprekend is. SportUtrecht is daarbij vanaf het begin partner. Dezelfde wijken, dezelfde kinderen, hetzelfde idee

Preventie begint bij sport en bewegen op school en in de wijk

Harm — Tue, 30 Jun 2026 15:56:45 +0000

In april steunden wij de oproep van de UtrechtDB aan de raad van Gemeente Utrecht om gezondheidspreventie onder de Utrechtse jeugd te prioriteren. Hapkracht stond daar vierkant achter. De allereerste aanbeveling van die oproep was glashelder: zie af van bezuinigingen op sport en bewegen. Bezuinigen doe je niet op gezondheid.

Inmiddels ligt het coalitieakkoord “Voor uuu” op tafel. De coalitie kiest helder voor preventie, voor het verkleinen van gezondheidsverschillen en voor ongelijk investeren voor gelijke kansen. Een heel hoofdstuk draagt zelfs de titel “Een stad van preventie”. Wij herkennen die ambitie. Sterker nog, wij werken er elke dag aan. Hapkracht zet zich in voor 8.000 kinderen op ruim 40 bassischolen in Utrecht voor wie gezond lunchen en voldoende beweging niet vanzelfsprekend is, terwijl elk kind dat nodig heeft om te leren en te groeien. Het akkoord noemt die lijn met waardering, via Gezond Gewicht op School en de gratis schoollunches. Daar zijn we oprecht blij mee.

In hetzelfde akkoord gaat er fors minder geld naar SportUtrecht. De coalitie schaalt de inzet op sport- en beweegstimulering en de ondersteuning van sportaanbieders af. In de praktijk raakt dat precies de mensen die het verschil maken in de wijk: de buurtsportcoaches op het schoolplein, op de sportveldjes in de wijk en de sportclubadviseurs die verenigingen overeind houden.

Voor ons is SportUtrecht geen abstracte uitvoeringsorganisatie. Het is een kernpartner van Hapkracht. De buurtsportcoaches vormen een sterke basis voor bewegen op school en in de wijk. Zonder die basis wordt het voor Hapkracht, en voor veel andere initiatieven, nog veel moeilijker om kinderen structureel in beweging te krijgen. Juist in de wijken waar de sportdeelname laag is en de gezondheidsverschillen het grootst zijn.

Hier wringt het. Het akkoord zet sport en bewegen zelf neer als preventie, als manier om zorgkosten te verlagen en eenzaamheid te voorkomen. Wie die ambitie serieus neemt, bezuinigt niet zo enorm op het instrument dat preventie in de wijk waarmaakt.

Onze oproep is eenvoudig. Houd vast aan de mooie ambitie van preventie en gelijke kansen, en bescherm daarbij wat al bewezen werkt. Bewegen en sporten in de wijk is geen sluitpost. Het is het fundament.

Het bestuur van Stichting Hapkracht,

Trude Maas-de Brouwer
Niek De Wit
Richard Kraan
Len Tibben

Foto: Marco van Reeuwijk

De vleugels van Utrecht hebben voeten nodig

Harm — Wed, 24 Jun 2026 08:49:45 +0000

Cor Jansen overziet Utrecht als weinig anderen, en hij is uitgesproken over wat de stad sterk maakt. Jansen is directeur-bestuurder van Utrecht & Partners, onderwijskundige van huis uit en al jaren een vertrouwd gezicht in de stad: als communicatiedirecteur bij onder meer de Universiteit Utrecht, als aanjager van de grote wielerrondes via Business Peloton Utrecht, en als sportbestuurder die bij Zwaluwen Utrecht 1911 een omnivereniging opbouwde. Vanuit Utrecht & Partners helpt hij de stad balanceren tussen haar internationale ambitie en de dagelijkse werkelijkheid in de wijken. In dat balanceren ziet hij voor Hapkracht een hoofdrol: niet als los schoollunchproject, maar als een instrument om de gezonde stad ook echt waar te maken voor ieder kind. “Ik vind iets als Hapkracht honderd procent passen bij de Utrechtse stijl”, zegt hij. Hij legt uit waarom dat raakt aan het DNA van Utrecht, waarom het een opgave is van de hele stad en niet van het onderwijs alleen, en hoe je het concreet groter maakt, van de bestuurstafel tot een podium bij FC Utrecht.

Delen is vermenigvuldigen

Voor Jansen begint alles bij het verhaal van de stad zelf. Hij grijpt graag terug op Sint Maarten, de patroonheilige die zijn mantel deelde. “Geven in plaats van nemen, wij in plaats van ik, samen in plaats van alleen”, vat hij het samen. Dat is wat hem betreft geen folklore, maar iets dat in het karakter van Utrecht zit. Een handelsstad waar de ontmoeting altijd centraal stond, waar nooit één geloof of één groep volledig dominant werd, en waar mensen samen iets opbouwden. “Om te weten waar je naartoe gaat, moet je weten waar je vandaan komt”, zegt hij.

Diezelfde gedachte legt hij over het onderwijs. Utrecht is wat hem betreft de onderwijsstad van Nederland, misschien wel van Europa. Hij onderbouwt het met de schaal: rond de 140.000 lerenden van basisschool tot universiteit, zo’n 25.000 mensen die in de sector werken, en landelijke spelers als de PO-Raad, VO-raad, de onderwijsvakbond AOb en SURF die hier zijn gevestigd. “Delen is vermenigvuldigen”, zegt hij. Kennis en kansen worden groter als je ze met elkaar deelt.

Vanuit die overtuiging droomt hij hardop van een World Education Forum in Utrecht in 2029, als tegenhanger van het economische forum in Davos. Een podium waar onderwijs centraal staat, met de erkenning die het wereldwijd verdient: als bepalende factor voor de vorming van mensen en voor hun kansen in de samenleving. En een plek waar de moeilijke vragen niet worden weggepoetst, van kansenongelijkheid en systeemfouten tot de randvoorwaarden die goed onderwijs in de weg staan. In dat verhaal past Hapkracht precies. Dat de burgemeester Stichting Hapkracht noemde in haar toespraak tijdens de Stadsdag op 2 juni, is voor hem veelzeggend: het laat zien dat het tegengaan van armoede en gezond opgroeien hier als gedeelde opgave wordt gevoeld.

“Kloppend hart van een gezonde samenleving, en tegelijk kinderen die opgroeien in gezinnen met schulden en zonder lunch naar school gaan? Dat vind ik niet te rijmen met elkaar”

Een gezonde stad kan niet wegkijken

Dat samenbrengen is voor Jansen een echt credo. Utrecht profileert zich internationaal met Heart of Health, als een van de meest competitieve en gezonde regio’s van Europa. Dat zijn de vleugels van de stad. “Maar vleugels zonder voeten, dan kom je los van je werkelijkheid”, zegt hij. Het is precies de opdracht die hij voor Utrecht & Partners ziet: het internationale gezicht van de stad verbinden met de sociale werkelijkheid eronder.

Want die werkelijkheid is in Utrecht scherp zichtbaar. In wijken als Kanaleneiland en Overvecht zijn de verschillen groot, ook binnen die wijken zelf. Daar wringt het volgens Jansen: “Kloppend hart van een gezonde samenleving, en tegelijk kinderen die opgroeien in gezinnen met schulden en zonder lunch naar school gaan? Dat vind ik niet te rijmen met elkaar.” Bezoekers die zich van harte welkom voelen zijn belangrijk, zegt hij, maar nog belangrijker vindt hij trotse bewoners. En bewoners worden niet trots van economisch succes alleen, maar van hoe een stad omgaat met schulden, taalachterstand en inclusie. Hoe het DNA van de stad kortom zich vertaalt in actie.

Daarom is het belangrijk initiatieven als Hapkracht een concreet podium te geven binnen het grotere verhaal van de stad. En dat podium bestaat al: in de Heart of Health Lounge bij FC Utrecht bouwt Utrecht & Partners samen met partners als de ROM, de gemeente en de provincie per seizoen zeventien inhoudelijke verhalen. Het is precies de plek waar ondernemers en maatschappelijke initiatieven aan elkaar worden gekoppeld, en waar het verhaal van Hapkracht thuishoort. Voor wie Hapkracht al een warm hart toedraagt, is dat een open uitnodiging om aan te haken. Waarom bedrijven zouden meedoen? Jansen draait het om. Geloofwaardigheid, om te beginnen. Maar ook eigenbelang: talent vasthouden en ontwikkelen, op elk niveau, houdt de regio sterk. Niets doen is voor hem geen optie: “Ik vind dat we moeten acteren”, zegt hij.

De school is meer dan een gebouw

Als er ergens een plek is waar je die beweging kunt maken, dan is het op school. Jansen ziet onderwijs als een soort marktplaats en ontmoetingsplek, waar je maatschappelijke kansen beter benut, ongelijkheid bestrijdt en verschillende groepen mensen met elkaar in contact brengt. Maar dan moet de school meer zijn dan een gebouw dat van acht tot twee open is.

De gezamenlijke lunch is voor hem veel meer dan een eetmoment. Samen aan tafel zitten verbindt mensen, creëert kansen om elkaar beter te leren kennen en draagt bij aan sociale en maatschappelijke ontwikkeling. Het biedt een rustpunt in de dag, een moment waarop je samen iets doet en tegelijkertijd belangrijke sociale vaardigheden oefent. Denk bijvoorbeeld aan wachten tot iedereen zijn eten heeft voordat je begint. “Veel mensen eten niet meer samen”, merkt hij op. Volgens hem staat zo’n gezamenlijke lunch het leren niet in de weg; juist het tegenovergestelde is waar. “Investeren in taal is ongelooflijk belangrijk”, zegt hij, “maar je kunt mensen ook enthousiast maken voor taal door tijdens het eten dingen te doen.” De lunch wordt daarmee een natuurlijke omgeving waarin ontmoeting, taalontwikkeling en maatschappelijke vorming samenkomen. Kortom: “Het is geen reden om het niet te doen.” Niet voor niets ondersteunt Utrecht & Partners maatschappelijke partners zoals Taal Doet Meer in hun campagnes tegen taalachterstand.

Want niet ieder kind beweegt zich vanzelf in die wereld van kansen en ontmoeting. Jansen put daarbij uit jaren ervaring in het onderwijs. Bij de universiteit liet hij hoogleraren op de fiets naar scholen in de wijken gaan, zodat kinderen voor wie de universiteit ver weg stond toch ervoeren dat zo’n wereld haalbaar is. Kinderen moeten leren zich erin te bewegen, en dat lukt alleen als wij die wereld en het onderwijs dichter bij elkaar brengen, en daar vroeger mee beginnen. Het draait om communities bouwen, met ouders, leerlingen en school samen.

De stad is van ons allemaal

Diezelfde logica ziet Jansen in de sport. Bij Zwaluwen Utrecht 1911, achter de Jaarbeurs, bouwde hij bewust een diverse omnivereniging op, met een diversiteit aan sporten, voor jongens én meisjes, met een familiair karakter en een uitgesproken maatschappelijke opdracht: kinderen die niet bij elkaar op school zitten en ouders die elkaar verder nergens treffen, met elkaar in contact brengen.

Sport is voor hem dan ook nooit alleen winnen. Als voorzitter zag hij jonge voetballers met grote profdromen, en zijn boodschap, die hij zelf ook ooit had gekregen, was steevast dezelfde: je gaat vast een mooie amateurcarrière hebben, maar haal vooral je diploma. Jaren later kwam hij sommigen van hen weer tegen, inmiddels als afgestudeerd jurist. Dat is voor hem de echte winst van sport: niet de cup, maar het kind dat verder komt. Zulk talent opbouwen overstijgt de stadsgrenzen, benadrukt hij, en vraagt om samenwerking met de regiogemeenten.

Het verklaart ook waarom hij een icoon als de Domtoren inzet voor wie er anders nooit zou komen. Hij ontdekte dat veel kinderen uit Overvecht, Kanaleneiland en Hoograven hun eigen wijk vrijwel nooit uitkomen, laat staan dat ze het icoon van hun stad van binnen zien. “De stad is van ons allemaal”, zegt hij, en daar handelt hij naar: met schoolklassen in de toren, maar ook door er het inwerken van nieuwe raadsleden en de start van coalitieonderhandelingen te laten plaatsvinden, zodat iedereen zich verbindt met de wortels van de stad.

Door alles heen drijft Jansen de stap van praten naar doen. “Ik zie Hapkracht als een instrument om niet alleen het gesprek erover te hebben, maar ook in de realiteit te acteren”, zegt hij. Uiteindelijk komt het voor hem neer op één opdracht, die hij teruglegt bij de hele stad: Utrecht beter doorgeven dan je het aantrof. Niet met dikke beleidsnota’s, maar door samen te delen, te geven en te doen. Hapkracht is daarin geen bijzaak, maar precies het soort initiatief waarmee de stad haar eigen verhaal waarmaakt. “Als het ergens moet groeien, dan is het hier. Vanuit het DNA van de stad.”

Foto: Lotte Stierhout

Een sociale revolutie in de wijk

Harm — Mon, 08 Jun 2026 06:02:57 +0000

Gelijke kansen voor kinderen bereik je niet met de school alleen, en ook niet met allerlei losse projecten die langs elkaar heen werken. Je moet het visiegericht organiseren in de wijk zelf, met de school als ankerpunt. Samen met maatschappelijke organisaties én met de mensen uit de buurt. Dat is de overtuiging van Jeroen Paul Nijmeijer. Nijmeijer is directeur van het Samenwerkingsverband Kansengelijkheid en Burgerschapsonderwijs (SKB), dat 27 maatschappelijke organisaties verbindt rond gelijke kansen voor kinderen. Hij legt uit waarom dit een opgave is van de hele wijk en niet van het onderwijs alleen, en hoe financiering die beweging in een wijk het beste kan versterken.

De wereld mooier achterlaten

Jeroen Paul Nijmeijer bouwde zijn loopbaan op in het bedrijfsleven, als organisatieadviseur bij onder meer Rijnconsult, met opdrachtgevers van verzekeraars tot de afvalbranche, steeds op het snijvlak van strategie, leiderschap en cultuur. De maatschappelijke opgave zat er altijd al in: opgegroeid in een Drents, christelijk gezin met de waarde dat je de wereld mooier achterlaat dan je hem aantrof, en naast zijn werk altijd actief in stichtingen, verenigingen en besturen. Wat hem deed overstappen, was wat hij in de samenleving zag bewegen: een segregerende samenleving en een groeiende ongelijkheid waarbij het enorm uitmaakt waar je geboren wordt. “Op een gegeven moment, met kinderen, kun je het niet meer ontkennen. Dan moet je zelf actief aan de slag”, zegt hij. Hij wilde zijn ervaring inzetten in een sector die voor hem nog onbekend was, maar waar je meer verschil kunt maken.

Niet concurreren, maar samenbrengen

Om te begrijpen wat het SKB doet, helpt het om te weten hoe het is ontstaan. Maatschappelijke organisaties leken elkaar eerder te beconcurreren dan samen te werken. Ze klopten bij dezelfde gemeentes aan, bij dezelfde fondsen, bij dezelfde scholen, en werkten nauwelijk samen, terwijl ze grotendeels dezelfde missie hadden. Daar lag de geboortegrond van het SKB: organisaties en programma’s samenbrengen, elkaar laten versterken en zo scholen ontlasten en kinderen beter helpen.

Wat begon met vijf partners, waaronder JINC, Stichting Move, Stichting Nederlands Debat Instituut, Jong Ondernemen en Petje af, is inmiddels uitgegroeid tot een samenwerkingsverband met 27 maatschappelijke organisaties. Het SKB functioneert daarmee als een soort branchevereniging voor maatschappelijke organisaties die werken aan kansengelijkheid aanvullend en verrijkend onderwijs gericht op het versterken van sociaal-emotionele ontwikkeling. SKBbundelt programma’s en inhoud, organiseert gedeelde voorzieningen zoals een arbeidsrechtkantoor, vertrouwenspersonen en een eigen academie, en voert een gezamenlijke lobby richting politiek Den Haag en de gemeentes. “De meeste maatschappelijke organisaties zijn klein”, legt Nijmeijer uit. “Wij zorgen ervoor dat op een aantal punten de kracht van het grotere geheel samenkomt.”

De kern van die lobby is in drie woorden te vatten: erkennen, financieren en structureel. Erken dat kansenongelijkheid een maatschappelijke opgave is, erken de structurele rol van maatschappelijke organisaties daarin, en zorg dan ook voor structurele financiering in plaats van losse projecten. Die boodschap richt het SKB op drie partijen tegelijk: de landelijke overheid, de lokale overheid en het bedrijfsleven. “De hoofdboodschap is: stop met het onderwijs te zien als de grote gelijkmaker”, zegt hij. “Dat is het niet, dat weten we al langer. En de oplossing ligt ook niet alleen daar.”

“Ik zie de school als ankerpunt in de wijk”

De school als ankerpunt, niet als enige verantwoordelijke

Tegelijk erkent Nijmeijer het belang van een goede school en diens pedagogische opdracht. Hij volgt daarin de leer van onderwijsfilosoof Gert Biesta die drie kernopvaven onderkent: kwalificatie, socialisatie en persoonvorming (subjectificatie). De school is dus wel degelijk medeverantwoordelijk, maar de vraag is of ze het alleen moet organiseren. “Ik zie de school als ankerpunt in de wijk”, zegt hij. “Het is één van de weinige plekken die nog wordt vertrouwd, ook door ouders. Dat wil echter niet zeggen dat de school het alleen moet doen.”

De keuze die hij scholen vervolgens wil voorleggen, vat hij scherp samen: “Stuur je kinderen naar maatschappelijke organisaties toe buiten je school of haal je die organisaties de school binnen?” Hij gelooft in het laatste. Een school is dan meer dan een gebouw dat van acht tot twee open is. Voor hem zou een school de hele week een ontmoetingsplek in de wijk kunnen zijn. Dat dit niet overal gebeurt, ziet hij ook. De schoolleider is daarin cruciaal. “Zit je als schoolleider vooral op je eieren en houd je de deur dicht? Of ben je een sociaal ondernemer die ziet dat onderwijs onderdeel is van een veel grotere context?”

Dat vraagt veel, erkent hij, want schoolleiders krijgen al genoeg op hun bordje: een lerarentekort, klassen van dertigleerlingen met toenemende neurodivergente uitdagingen en basisvaardigheden die onder druk staan. Nergens zijn de kwaliteitsverschillen tussen scholen zo groot als in Nederland. “Goed onderwijs is en blijft het allerbelangrijkste, daar moet je scherp op zijn”, benadrukt hij. Goed kunnen lezen, schrijven en rekenen is essentieel voor een goede toekomst, maar daarnaast is er meer. “Je moet nadenken over hoe je het goed organiseert voor je kinderen.” Misschien, oppert hij, hebben we op een school wel twee leiders nodig: een onderwijsleider en een maatschappelijk leider. Dat het kan, bewijzen scholen die de hele wijk naar binnen hebben gehaald, structurele samenwerking met maatschappelijke organisaties, met goede subsidiestromen, en soms zelfs een eigen fondsenwerver. “Het vraagt een ander leiderschap. Een leiderschap dat het school met de maatschappij en de wijk nadrukkelijk verbind”

Van losse projecten naar een beweging in de wijk

Precies die wijkgedachte ziet Nijmeijer terug in de richting die Hapkracht kiest: lunch en bewegen zoveel mogelijk in de wijk zelf organiseren en laten uitvoeren. Die richting ondersteunt hij van harte. “Dat sluit precies aan bij mijn verhaal”, zegt hij. “Je moet het als wijk gaan organiseren.” Het raakt aan de overtuiging waarmee Hapkracht werkt: dat goed eten en genoeg bewegen geen extra last voor de school zijn, maar juist de motor onder het leren. En hij draait de gangbare werkwijze om: niet als organisatie met een kant-en-klaar aanbod de school in lopen, maar vragen waar de behoefte ligt. “Het moet andersom. Je gaat naar een school toe en vraagt: waar kunnen we je mee helpen?”

De wijkaanpak vliegt pas als ook de financiering meebeweegt, en juist daar zit de blokkade. Veel financiers zetten in op incidentele projectfinanciering en bepalen voor de school, de wijk én de jongeren waar het geld aan wordt uit gegeven.

Daar moet de sector vanaf, vindt Nijmeijer: niet het losse project, maar de beweging en de transitie in de wijk verdienen het geld. “Wat zou er gebeuren als we de principes van participatory grantmaking volgen en de wijk, de school en de jongeren samen met de maatschappelijke organisaties laten bepalen waar het geld naartoe gaat? En als financiers zoals gemeente, fondsen en bedrijven dan ook nog eens de (financiële) krachten gaan bundelen, dan kunnen we écht samen een sociale revolutie ontketenen waarin kansengelijkheid een stap dichterbij komt”.

Gezond leven, de motor voor leren

Harm — Thu, 28 May 2026 11:16:25 +0000

Een jaar Hapkracht. Tijd om terug te kijken en vooruit te denken. Voorzitter Trude Maas over wat zij geleerd heeft, waarom opschalen niet werkt zonder de wijk, en hoe gezond eten en bewegen de school juist kunnen ontlasten.

Een jaar geleden begon Stichting Hapkracht met een heldere boodschap: lunchen en bewegen op school moet gewoon worden voor ieder kind. Een jaar verder zit Trude Maas, voorzitter van het bestuur, aan tafel om de balans op te maken. Wat hebben we ontdekt? Wat blijkt taaier dan gedacht? En welke richting tekent zich af voor het komende jaar?

Waarom Hapkracht bestaat

Hapkracht is eigenlijk begonnen naar aanleiding van de nieuwjaarstoespraak van burgemeester Sharon Dijksma, begin 2024. Utrecht scoort hoog op alle lijstjes, zei zij, maar wie inzoomt ziet een andere realiteit. Achtduizend Utrechtse kinderen groeien op in armoede. “In welke wijk je wieg staat, maakt wel degelijk uit voor de kansen die je als kind krijgt in je leven. Ik vind dat niet te verkroppen.”

Deze pijnlijke constatering werd de basis voor het burgerinitiatief waaruit Hapkracht is ontstaan. Hapkracht heeft er vanaf het begin voor gekozen om zich te richten op de 8.000 kinderen op 40 basisscholen in de Utrechtse wijken waar gezond eten en voldoende bewegen niet vanzelfsprekend zijn.

De link die te weinig wordt gelegd

Een van de grootste verrassingen van het afgelopen jaar zat aan de kant van de scholen zelf. “Ik dacht eerlijk gezegd dat scholen zouden staan te dringen. Maar dat is niet zo.” Scholen krijgen al zoveel op zich af, dat een lunchprogramma al snel voelt als ook dat nog erbij. Terwijl het tegenovergestelde waar zou moeten zijn.

De link tussen gezond leven en leren wordt in het onderwijs nog te weinig gelegd, vindt Maas. “Er is heel veel onderzoek dat een duidelijke link legt tussen gezond eten, bewegen en leren. Op een lege maag leer je niet zo makkelijk.” De inspectie kijkt naar rekenen en begrijpend lezen, en als een school laag scoort wordt er gezocht naar meer vakinhoud. “Maar ik lees nergens expliciet de analyse dat het ook met gezondheid te maken heeft. Als we dit met elkaar beter beseffen, dan wordt gezondheid voor scholen juist een steun in de rug in plaats van een extra taak.”

Voor Hapkracht zit hier een opdracht. Het programma moet niet landen als extra taak, maar als verlichting. Samen eten op school is bovendien een sociaal moment dat in veel gezinnen verdwenen is. Het brengt rust en structuur in een schooldag, en kinderen leren van elkaar. Wat ze thuis niet lusten, proberen ze op school wel, omdat een vriendje het ook eet. “De verlengde schooldag biedt hiervoor een kans. Met meer tijd in de dag kun je gezond lunchen en bewegen echt een vaste plek geven, in plaats van het ergens tussen te moeten proppen. Dan wordt het vanzelfsprekend, geen extra last.”

“De link tussen gezond leven en leren wordt in het onderwijs nog te weinig gelegd”

Van bezorging naar community

De grootste strategische verschuiving van het afgelopen jaar zit in de aanpak zelf. Bij de start had Hapkracht meerdere varianten in beeld: lunchboxen, maaltijdboxen en maaltijdbuffetten, te leveren door lokale, commerciële aanbieders. Dat leek de beste weg. Gaandeweg is dat beeld bijgesteld. “Onze focus is op de kinderen, in de armste wijken. En dan moet je zoveel mogelijk met de lokale gemeenschappen werken.”

Kanaleneiland laat zien dat het kan. “Als je daar tijdens de Ramadan een paar honderd maaltijden kan koken met huisvrouwengroepen, dan draaien die vrouwen hun hand niet om voor schoollunches. Maar dan moet je het wel met lokale mensen doen.” Lunchbussen laten voorrijden gaat sneller. Het is echter ook onbetaalbaar bij opschaling, en het bouwt niets op in de wijk.”

Naarmate Hapkracht zich meer op preventie richt, ziet Maas ook hoe groot de tegenkracht is. “Het aanbod aan slecht eten in de supermarkten is gigantisch. Andere landen proberen daar iets aan te doen, maar die discussie is in Nederland nog amper op gang.” Een bredere suikertaks op voeding wordt wel genoemd, maar een echt wetsvoorstel heeft ze nog niet gezien. “Op heel veel producten, ook waar je het niet verwacht, zit suiker. Die suikerlobby heeft veel te verliezen. Je moet van goede huizen komen om daar doorheen te komen. Maar dat moet wel.” Het maakt gezond eten en bewegen op school des te belangrijker, want dat is wel een plek waar kinderen andere gewoontes kunnen leren.

Krachten bundelen, publiek en privaat

Hapkracht heeft vanaf dag één ingezet op het bundelen van krachten, publiek en privaat. In de zoektocht naar een werkbare oplossing zijn verbindingen gelegd met bedrijven, fondsen en de trekkingsgebieden van het Ondernemersfonds Utrecht, en met de gemeente zelf. Een mooi voorbeeld is het UMC Utrecht, waar veel medewerkers hun eindejaarsgeschenk hebben gedoneerd aan Hapkracht. “Wat ik mooi vond aan die publiek-private constructie, is dat de wethouder er meteen in geloofde. Terwijl de gemeente zelf al van alles geprobeerd had. Hij is ons trouw gebleven tot zijn vertrek uit Utrecht. En dat geeft ook naar de scholen toe steun voor het idee en de aanpak.”

De samenwerking met de gemeente Utrecht loopt goed. De programmatische aanpak die de gemeente koos, met vier pijlers eronder, sluit precies aan op wat Hapkracht doet. Dat de wethouders zo betrokken zijn vindt Maas geweldig. Even belangrijk is de verbinding met de ambtenaren in de wijk. “Utrecht heeft op die wijkkantoren prima mensen zitten. Die kennen zo’n buurt als geen ander, die weten precies wie de sleutelfiguren zijn en met wie je stappen kan zetten. Op de vloer van de stad, daar moeten we het van hebben.”

Tegelijk houdt Maas een ontwikkeling scherp in de gaten. Nu er meer geld naar schoolmaaltijden komt, ontdekken commerciële leveranciers de school als markt. “Je hoort van scholen dat leveranciers denken, dat geld komt er uiteindelijk wel, en dat ze hun prijs daar precies op aanpassen. De school wordt als markt ontdekt. En dat is niet alleen maar positief.” Voor de scholen, waar elke euro telt, kan dat de betaalbaarheid juist verder onder druk zetten. Het is een van de redenen waarom Hapkracht het liefst zoveel mogelijk vanuit de wijk zelf opbouwt.

Volgend jaar moet het vliegen

Voor het komende jaar is de marsroute helder. Doorpakken op de kracht van de wijk, sleutelfiguren en organisaties zoeken en met hen samenwerken. De wijken hoeven niet overtuigd te worden, zegt Maas. “Die zien wel dat het nodig is en die willen ook. Iedere moeder en iedere vader wil dat zijn of haar kind goed eet. Als wij de manier vinden om hen te ondersteunen, dan zijn we echt op de goede weg.”

Het einddoel ligt verder dan de 8.000 kinderen in Utrecht. “Uiteindelijk zou je willen dat alle kinderen in Utrecht en Nederland op school een behoorlijke maaltijd krijgen, zoals in bijna alle andere EU-landen.” Het model dat Maas voor zich ziet is publiek-privaat, zoveel mogelijk vanuit de wijk opgebouwd, gefinancierd uit het geld dat er gewoon beschikbaar is, en aangevuld waar nodig.

Maas is eerlijk over de lat die ze zichzelf oplegt. Het afgelopen jaar is vooral besteed aan het leggen van de basis, en dat mag wat haar betreft niet eindeloos duren. “Ik denk dat het volgend jaar echt een stuk verder moet kunnen zijn. En zo niet, dan moet je ook echt even voor de spiegel gaan staan. Was dit wel een goede benadering?” Op dit moment heeft ze die twijfel niet. “We hebben een betrokken bestuur en een projectregisseur die er energie in stopt. Als we het daar dan nog niet mee voor elkaar krijgen, dan moet het heel raar lopen. Maar het is het soort project waar je niet van tevoren strak uit kan plannen. Het is een zoektocht.”

De problemen kent iedereen, de kracht veel minder. “Die zit er gewoon in die wijken. Het heet niet voor niets krachtwijken.” Hapkracht gaat honderd procent voor die wijkkracht.

Natuur als verbindingskracht

Harm — Wed, 06 May 2026 18:26:58 +0000

Hoe leer je een kind wat gezond eten is? Begin bij de moestuin. Utrecht Natuurlijk en Hapkracht bouwen samen aan voedseleducatie in de Utrechtse aandachtswijken.

Natuur verbindt mensen. Dat is de overtuiging van Rob Nillezen, directeur van Utrecht Natuurlijk, de organisatie achter vijf stadsboerderijen, zes stadstuinen en ruim 1.200 buurtvergroeners in Utrecht. Hij ziet Utrecht Natuurlijk in de eerste plaats als welzijnsorganisatie die mensen samenbrengt via natuur en duurzaamheid. In dit gesprek vertelt hij over herstel in de tuin, de groenmakelaar als nieuwe figuur in de wijk, en over voedsel als volwaardig onderdeel van het onderwijs, vanuit de moestuin.

Geen biljart, maar een moestuin

Rob Nillezen begon zijn loopbaan als theaterprogrammeur in Nijmegen, maar voelde al snel dat de wereld van podiumkunsten hem niet genoeg naar de samenleving trok. Via cultuurwerk, jongerenprojecten en uiteindelijk Harten voor Sport, later opgegaan in SportUtrecht, waar hij van 2012 tot 2019 directeur was, bouwde hij ervaring op in precies het snijvlak dat hem interesseert: mensen verbinden via iets wat hen intrinsiek beweegt. “Ik geloof het meeste in mensen bij elkaar brengen rondom iets wat hen echt raakt. Dan heb je een reden om samen iets te doen. Het doel is samenleven. Het thema is het middel.”

“Mensen vinden elkaar rond wat hen werkelijk raakt, thema’s waar energie op zit of kan groeien, zoals moestuinieren, sport of cultuur. Van daaruit ontstaat de beweging om samen iets te doen. Het doel is samenleven. Het thema is het middel.”

Dat inzicht nam hij mee naar Utrecht Natuurlijk, waar hij in 2019 directeur werd. Voor hem is de organisatie in de eerste plaats welzijnswerk. “Eén die mensen rondom natuur en duurzaamheid bij elkaar brengt. Van kinderen tot volwassenen, van bewoners tot bedrijven.”

“Die locaties zijn een echte afspiegeling van de wijk. Dat zie je nergens zo sterk als hier”

Meer dan een kinderboerderij

Utrecht Natuurlijk bestaat als zelfstandige stichting sinds 2015, maar de wortels gaan veel verder terug. De eerste schooltuinen in de stad stammen uit de jaren dertig. Inmiddels werkt de organisatie met circa 130 medewerkers en meer dan 400 vrijwilligers. De locaties worden jaarlijks zo’n 40.000 keer bezocht door basisschoolleerlingen. En via Buurtnatuur030 zijn ruim 1.200 Utrechters actief als buurtvergroener, verdeeld over meer dan 100 initiatieven in de stad.

De stadsboerderijen en tuinen zijn gratis toegankelijke voorzieningenmidden in de wijk, en dat merk je. Op een lentedag lopen er ruim 2.000 mensen op één locatie. Nillezen ziet ze als de meest multiculturele voorzieningen van de stad: plekken waar ouders met jonge kinderen elkaar vanzelf tegenkomen, ongeacht hun achtergrond. “Die locaties zijn een echte afspiegeling van de wijk. Dat zie je nergens zo sterk als hier.”

Twee locaties bieden specifiek plek aan mensen in herstel: bij burn-out, post-covid of andere zorgvragen. Wekelijks werken hier zo’n 160 tot 170 mensen mee, begeleid vanuit instellingen als Lister en Tussenvoorziening. Een derde locatie op Stadstuin Klopvaart is aangevraagd. Wat Nillezen keer op keer terughoort: “Hier heb ik mijn zingeving teruggevonden. Rust, buiten zijn, werken aan iets wat ertoe doet.”

Buiten de eigen locaties werkt Utrecht Natuurlijk ook aan biodiversiteit en klimaatadaptatie in de stad, samen met bewonersgroepen. Denk aan de bescherming van gierzwaluwen, vleermuizen, ringslangen, egels en padden. Groenmakelaars ondersteunen bewoners die hun straat of buurt willen vergroenen. “Wat je ziet is dat buurtvergroenen en sociale cohesie hand in hand gaan. Je doet het samen met je buren. Die verbinding ontstaat vanzelf.”

De school verdient een groene partner

Utrecht Natuurlijk werkt al jaren nauw samen met het Utrechtse basisonderwijs. Bijna alle basisscholen in de stad maken gebruik van het educatieprogramma: lessen op de stadsboerderijen en tuinen, leskisten en materiaalprojecten die naar de klas gaan, en moestuincursussen waarbij kinderen zelf groenten verbouwen. Jaarlijks goed voor zo’n 40.000 bezoeken, gratis dankzij een gemeentelijke subsidie. Het motto: hoofd, hart en handen. Kinderen leren het beste als ze het zelf beleven.

Nillezen wil graag een stap verder. Hij wil toe naar echt partnerschap, waarbij Utrecht Natuurlijk een vaste stedelijke partner wordt voor scholen, net zoals sport en cultuur dat al zijn. Concreet werkt Utrecht Natuurlijk daarvoor aan de groene leerkracht: een educator die de school binnenkomt, meedenkt over doelen en scholen ondersteunt bij lessen over natuur, voedsel en duurzaamheid. Een leerkracht op een Utrechtse basisschool omschreef het zo: “Gezien de enorme werkdruk is het voor leerkrachten moeilijk de tijd te vinden om zo’n les goed te geven. Daarom is het heel fijn dat Utrecht Natuurlijk dit aanbiedt.” Samen met Natuurcentrum Arnhem en brancheorganisatie GDO is de ambitie om deze werkwijze landelijk te verankeren.

Techniek is daarin voor Nillezen een bewuste toevoeging. Wie de oplossingen voor de toekomst wil bedenken, moet begrijpen hoe natuur, duurzaamheid en techniek hand in hand gaan, binnen de ecologische grenzen van wat de aarde aankan. “De werknemer van de toekomst moet snappen hoe een kringloop werkt.”

Voedsel begint bij de wortel

Voedseleducatie gaat over gezonde voeding, gevarieerd eten, nieuwe smaken leren kennen en begrijpen waar voedsel vandaan komt. Nillezen vindt dat dit thema het beste tot zijn recht komt via natuur en duurzaamheid. “Daar heb je als kind je wortel in de hand. Die trek je zelf uit de grond. Natuur en voeding zijn in wezen hetzelfde verhaal.” Kinderen die zelf groenten kweken in de moestuin, worden meer betrokken bij hun omgeving en leren bijna vanzelf wat gezonde en duurzame keuzes betekenen. Utrecht Natuurlijk geeft samen met partners als Jong Leren Eten via kooklessen en moestuinprogramma’s al invulling aan voedseleducatie op meerdere locaties in de aandachtswijken.

Nillezen ziet een directe verbinding met wat Hapkracht en de gemeente Utrecht nastreven. Naast gezonde schoollunches, extra bewegen en ouderbetrokkenheid is voedseleducatie een even belangrijke pijler. Kinderen leren niet alleen gezond eten, maar begrijpen ook waar voedsel vandaan komt en wat gezonde keuzes betekenen. “Dat is precies het verhaal dat wij ook vertellen, vanuit de tuin.”

De sleutel om nog meer te bereiken zit volgens Nillezen in samenwerken en slim organiseren. Door de goede verbinding met scholen te leggen en elkaars kracht te combineren, kunnen veel meer kinderen worden bereikt en kunnen scholen worden ontzorgd. De uiteindelijke ambitie is om natuur, duurzaamheid en techniek als volwaardig cluster op de nieuwe Utrechtse Onderwijsagenda te krijgen, met voedseleducatie als expliciet onderdeel daarvan. “Maar die agenda is het slotstuk, niet het startpunt. Eerst moeten we hier in de praktijk laten zien dat het werkt. Dat is hoe je een stad opbouwt.”

Mooie bijdrage van Coöperatiekring Midden-Nederland

Harm — Tue, 21 Apr 2026 07:03:49 +0000

Mooie bijdrage van € 8.546 voor voedseleducatie van Coöperatiekring Midden-Nederland

Maandagavond ontvingen wij een bedrag van € 8.546 van Stichting Coöperatiekring Midden-Nederland, bestemd voor ons deelproject rondom voedseleducatie. Voedseleducatie is één van onze vier pijlers, en met deze bijdrage kunnen we concrete stappen zetten om kinderen bewuster en gezonder te laten eten.

Over Coöperatiekring Midden-Nederland

De Coöperatiekring Midden-Nederland is een onafhankelijke stichting die zich inzet voor gelijke kansen voor kinderen, jongeren en jongvolwassenen tot 25 jaar in de regio. Het initiatief is voortgekomen uit de maatschappelijke agenda van de Rabobanken in Midden-Nederland en werd opgericht in 2023. Inmiddels bundelt de stichting de krachten van betrokken particulieren en bedrijven die sámen willen bijdragen aan een kansrijke toekomst voor de jeugd in de regio.

Focus: kansengelijkheid vanuit de overtuiging ‘Waar je wieg staat, mag niet je toekomst bepalen’

De kracht van de Coöperatiekring zit in de gezamenlijke aanpak. Deelnemers doneren vanaf € 1.000,- per jaar en kiezen tijdens deelnemersbijeenkomsten zélf welke concrete projecten worden gefinancierd. Denk daarbij aan taallessen, huiswerkbegeleiding, coaching van ouders of, zoals in ons geval, voedseleducatie. Op die manier wordt iedere euro zichtbaar en doelgericht ingezet om achterstanden te verkleinen en kansen te vergroten.

Oproep aan projecten: maak gebruik van dit prachtige initiatief

Zet jij je met jouw project of organisatie in voor kansengelijkheid bij kinderen, jongeren of jongvolwassenen tot 25 jaar in Midden-Nederland? Dan is dit een unieke kans. De Coöperatiekring nodigt jaarlijks een selectie goede doelen uit om hun project te pitchen aan de deelnemers, waarna gezamenlijk wordt bepaald welke initiatieven financiering ontvangen.

Heb jij een concreet project dat bijdraagt aan gelijke kansen? Meld je dan aan via cooperatiekring.nl/middennederland en wie weet sta jij binnenkort ook te pitchen.

Prioriteer gezondheidspreventie onder de Utrechtse jeugd

Harm — Tue, 14 Apr 2026 06:02:27 +0000

Utrecht Development Board roept gemeenteraad op: prioriteer gezondheidspreventie onder de jeugd. Hapkracht staat vierkant achter deze oproep.

De Utrecht Development Board heeft een oproep gedaan aan de Utrechtse gemeenteraad om de komende vier jaar stevig in te zetten op gezondheidspreventie onder jongeren. Stichting Hapkracht was als een van de deelnemende organisaties betrokken bij de discussie die aan deze oproep ten grondslag ligt.

De cijfers zijn alarmerend. In Utrecht heeft 17% van de achtjarige kinderen obesitas en voldoet slechts de helft van de middelbare scholieren aan de beweegnorm. Luncharmoede is een groeiend probleem, vooral in achterstandswijken. De problematiek is niet gelijk over de stad verdeeld. In Overvecht groeit 31% van de kinderen op in armoede en is de vaccinatiegraad gedaald tot 66%.

UtrechtDB komt met zes concrete aanbevelingen, waaronder het afzien van bezuinigingen op sport en bewegen, het stimuleren van fietsen en lopen naar school, en het investeren in gezonde schoollunches. Die laatste aanbeveling sluit direct aan bij de missie van Hapkracht: geen kind in Utrecht met een lege maag op school, en een lunch van goede kwaliteit voor iedereen.

In december 2025 organiseerde de UDB een bijeenkomst met onder meer de GGD, Sport Utrecht, UMC Utrecht, Hogeschool Utrecht, Rabobank, Stichting Hapkracht, Tommy Tomato en andere maatschappelijke partners over het versterken van preventie in de stad. De aanbevelingen zijn ondertekend door Trude Maas, Richard Kraan en Niek de Wit namens de UtrechtDB, en zijn bedoeld als input voor de komende coalitiebesprekingen.

Hapkracht herkent de urgentie. Dagelijks werken wij op basisscholen in Utrechtse focuswijken aan gezonde schoollunches en beweegprogramma’s. Dat de UtrechtDB deze thema’s nu breed op de politieke agenda zet, onderstreept het belang van structurele investeringen in preventie, juist bij de kinderen die het hardst nodig hebben.

Voedsel verandert een wijk

Harm — Mon, 13 Apr 2026 08:37:14 +0000

Mark Verhoef is eigenaar van de Gagelgaard, een zelfoogsttuin op het terrein van tuincentrum Steck in Overvecht. Vanuit een achtergrond in welzijnswerk bouwde hij aan voedseltuinen, een zelfoogstmodel en een droom van een hyperlokaal voedselsysteem voor de wijk. In dit gesprek vertelt hij over groene wijken, eigenaarschap, de kracht van samen tuinieren, en hoe grote maatschappelijke transities juist kansen bieden voor het sociaal domein.

Een wijk zien

Mark Verhoef rolde Overvecht in op de fiets, zoekend naar een betaalbaar huurhuis na zijn studie culturele en maatschappelijke vorming. Hij werkte aanvankelijk voor een welzijnsstichting in Hoograven en Lunetten, maar zijn band met de wijk was bescheiden. Maar hij bleef. Al 22 jaar. “Overvecht stond niet bovenaan het lijstje. Maar ik kon die wijk wel zien. Het is een hele mooie groene wijk, een diverse wijk. En ik geloof heel erg: als je een ander verhaal uitstraalt, ga je ook de mensen ontmoeten die dat andere verhaal willen vertellen en willen maken.”

Via de Voedseltuin Overvecht, waar hij als vrijwilliger bij betrokken raakte, kreeg hij de kans op een betaalde rol als coördinator.

Buurthuis in de open lucht

Vanuit die rol bouwde hij de voedseltuin uit van één moestuin bij boerderij de Gagelsteede naar vier locaties in Overvecht, met zo’n zestig vaste vrijwilligers. Hij noemt dit soort plekken “buurthuizen in de open lucht”. “Voedselverbindingsplekken, waar mensen heel laagdrempelig gewoon in de buitenlucht bezig kunnen zijn. En je haalt er je eigen gezonde eten vandaan. Ik denk dat er heel erg behoefte is aan nog meer van dit soort plekken. Ook plekken waar samen wordt gekookt.”

“Voedsel en energie zijn precies de thema’s waarmee je een wijk in beweging kunt krijgen”

Een open deur voor het sociaal domein

Mark heeft de afgelopen jaren regelmatig het gesprek gezocht met het sociale domein. “De mensen die bezig zijn met voedselvernieuwing en de partijen in het sociaal domein opereren nu nog te veel in gescheiden werelden. Dat is een gemiste kans. Voedsel en energie zijn precies de thema’s waarmee je een wijk in beweging kunt krijgen.”

Zijn kritiek is helder, maar zijn boodschap is positief. “Het sociaal domein werkt nog te veel reactief. Maar juist deze transities, in hoe we eten, energie opwekken, de economie organiseren, bieden de kans om relevant te zijn op een nieuwe manier. Niet door problemen op te lossen vóór mensen, maar door mensen eigenaarschap te geven over de dingen die er echt toe doen.”

“Het gaat om betrokken zijn bij de hele keten. Van grond tot mond. Ouders die samen koken. Bewoners die mede-eigenaar worden van de oogst. Het sociaal domein kan die verbindingen faciliteren – als bruggenbouwer. Maar dat vraagt dat je bereid bent om over je eigen domein heen te kijken.”

De zelfoogsttuin: eigenaarschap als model

Vijf jaar geleden verhuisde de voedseltuin naar het terrein van tuincentrum Steck, waar Bob Scherrenberg werkt aan een duurzaam, biodivers voedsellandschap. De schaal groeide. “Als je echt groter gaat, dan moet je ook naar andere verdienmodellen. Dan kan je het niet meer op subsidies alleen doen.” Mark komt uit een tuindersfamilie; die wortels zitten diep. Hij voelde dat als hij niet nu een nieuwe stap zou zetten, hij het nooit meer zou doen.

Het antwoord werd de zelfoogsttuin, gebaseerd op Community Supported Agriculture (CSA): deelnemers kopen vooraf een aandeel in de oogst en delen zo het risico van de teler. Maar Mark benadrukt zijn eigen woordkeuze. “Ik verkoop bewust een áándeel en geen oogst. Het gaat om eigenaarschap. De tuin is van ons allen. Deelnemers zijn geen klant van het land. Ze zijn mede-eigenaar van het idee en de oogst.”

De vaste oogstmomenten zijn bewust gekozen. Niet voor zijn eigen planning, maar omdat deelnemers elkaar dan ontmoeten. “Op de tuin wisselen mensen recepten uit. Er ontstaan spontaan momenten met brood en smeerseltjes. Soms komt iemand gewoon gitaar spelen op een bankje. Die vrijheid vind ik net zo mooi als de oogst zelf.”

De drempel is bewust laag gehouden. Zo werkt Mark met gedoneerde aandelen voor bewoners die de stap financieel niet kunnen zetten. “Dit jaar heb gedoneerde aandelen. Die wil ik heel strategisch inzetten voor een groep vrouwen die uit Overvecht. Samen gaan we kijken hoe de groenten gaan gebruiken.”

Van wortel tot schoollunch: een voedselsysteem voor de wijk

De grenzen tussen landbouw, welzijn en educatie vervagen in Marks visie. Het begint bij kinderen. “Kinderen uit de wijk zien een wortel nu in een plastic zakje. Het zou zo mooi zijn als ze zien hoe die echt uit de grond komt.” De zelfoogsttuin als leerplek voor scholen. Dit is een directe verbinding met het initiatief van Hapkracht.

Het concrete verbindingspunt is in de ogen van Mark een gemeenschapskeuken op Steck. “Ik denk dat we moeten beginnen met zo’n keuken.” Buurtinitiatieven of aanbieders zoals Lunchmaatjes kunnen die gebruiken voor de voorbereiding van lunches. In de avond kunnen dan ouders hier dan gezonde maaltijden maken voor het gezin en voor andere mensen uit de wijk.”

De ingrediënten voor de schoollunches hoeven niet per se alleen van de groothandel te komen. “Het zou fantastisch zijn als dit van zelfoogstuinen in en om Utrecht kan. Wij staan daar voor open. En de andere CSA’s in Utrecht ook.” Op termijn ziet hij Steck als een hyperlokaal distributiepunt: een plek waar producten van lokale tuinen en akkerbouwers samenkomen, worden verwerkt en de wijk ingaan: naar sociale eettafels, naar schoollunches, naar gezinnen.

Want voor Mark is voedsel de sleutel tot een gezondere, hechtere gemeenschap en een rechtvaardiger voedselsysteem in zijn eigen wijk Overvecht en de rest van Utrecht. “Je moet het echt samen anders gaan doen.”